Op de lawaaierige revoluties als Occupy, Tahrirplein of het Plein van de Hemelse Vrede, valt niet veel af te dingen. Met passie, moed en inzet worden ze opgezet. Soms lukken ze, soms gaat het mis. Toch zijn er niet zoveel voorbeelden van heftige revoluties die ook op de langere termijn effect hebben gehad, voornamelijk omdat het geautomatiseerde, oude gedrag al weer snel postvat. Grote, duurzame veranderingen gaan via het geleidelijkheidsmodel: de stille revolutie. Je ziet hem niet, tot dat je hem ziet, zou Cruijff zeggen.

Het is het collectieve bewustzijn dat langzaam en stap voor stap verandert en soms periodes van twintig tot dertig jaar nodig heeft. Vaak heeft het ook een technologische vernieuwing als grondslag: anesthesie, pasteuriseren, stoommachine, telefonie en internet. En om bij dat laatste even te blijven: het brengt de mensen bij elkaar. Misschien niet zo intiem vergeleken met echte vriendschap, maar die vergelijking is helemaal niet zo interessant. Internet is helemaal niet bedoeld om echte vriendschappen te vervangen. Internet maakt het mogelijk contact te leggen, verbinding te zoeken en samen iets te ondernemen. Waarbij het anarchistische of liever het opereren buiten de gebruikelijke machtsstructuren opvalt. Er ontstaan nieuwe krachtsvelden die langzaam evolueren in nieuwe machtsblokken en oude machtsblokken verdrijven: adel, kerk, politiek, bedrijfsleven. Het nieuwe machtsblok (nog erg in de kinderschoenen overigens): de burger. En in hun kielzog de nieuwe (sociale) media.

Elke tijd is een overgangstijd, heeft historicus professor Hermann Walther von der Dunk ooit gezegd. En het is van alle tijden dat er twee soorten verlangens zijn: verlangen naar de oude en ideale wereld en verlangen naar iets nieuws. Het verlangen naar het oude heeft veelal te maken met de angst voor het onbekende, gecombineerd met het gemak geen nieuwe handelingen aan te hoeven leren. In de agrofoodsfeer zie je dat sterk terug  in de romantiek van het oude boerenbedrijf en de koeien in de wei.

Laten we het oude even laten voor wat het is, meestal wordt de angst wel overwonnen. Laten we kijken naar wat de essentie is in termen van denken en handelen van het nieuwe. Met in het achterhoofd het ondernemen in agrofood, want daar gaat Food for Food uiteindelijk over. Het nieuwe denken: we accepteren dat de consument in de driver’s seat zit, wat iets anders is dan zeggen dat hij er in zit maar ondertussen proberen hem allerlei zaken op te dringen. De consument gaat sterker bepalen wat hij wil, waarom hij het wil en hoe hij het wil. Ondernemers gaan hem volgen op de best mogelijke manier. Het nieuwe handelen: we gaan de consument niet meer aanspreken als consument, maar als burger, als mens.

De stille revolutie gaat uiteindelijk wel (om nu even het filosofische, romantische of theoretische af te sluiten) om mensen die wat doen. Vier voorbeelden van revoluties die potentie hebben de grenzen van een klein selectief groepje te overstijgen. 

De foodrevolutie van Dick en Sandra
Hun manifest begint met de volgende alinea:
“Onze voedselvoorziening is niet toekomstbestendig. Om daar wat aan te doen is een vlinderrevolutie nodig. Ondertekenaars geven aan dat ze vanuit hun rol in de samenleving de landbouw, voedselverwerking en onze consumptie écht willen vernieuwen en daarvoor uit de kast durven komen. Het zijn mensen die verantwoordelijkheid willen nemen en durven te kiezen. Mensen die muren willen afbreken en samen iets nieuws willen bouwen. Mensen die ieder vanuit hun eigen deskundigheid en talent willen werken aan een gezonde, eerlijke en lekkere toekomst.” 
Meer erover op Foodlog en Nieuwvers.nu.
Een initiatief dat nu eens niet vanuit de politiek, een NGO, de wetenschap of een bedrijfstak komt, maar wordt georganiseerd door mensen met een verlangen dingen te vernieuwen. Niet als tegenbeweging, zoals de indertijd door een paar honderd hoogleraren ondertekende Roos Vonk-verklaring waarin iets moest stoppen. Hier hebben we te maken met een beweging waarin opgeroepen wordt iets te veranderen. Ik denk dat het een heel goede kans maakt.

Buitengewone varkens
In vrij korte tijd heeft het concept van buitengewone varkens via crowdfunding zo’n 500 mensen aan zich verbonden die elk 100 euro in het initiatief hebben geïnvesteerd. De tegenprestatie is een bedrag van 150 euro aan vlees en vleeswaren. Voorwaar geen slecht rendement. Maar dat is natuurlijk niet waar het omgaat. Het gaat om verbinding, participatie, transparantie, dialoog. Of in één woord: betrokkenheid. Ik weet dat er nog wat lachwekkend tegenaan gekeken wordt, het is te klein, te onbeduidend, maar ik denk dat we nog veel meer van dit soort initiatieven gaan zien. Die nu nog los staan van de discussie hoe we als Nederland die wereldbevolking gaan voeden, maar daar straks ongetwijfeld veel invloed op zullen hebben.

Biologische winkels
Vorige week opende Estafette in Amsterdam-West zijn achttiende biologische eetwinkel, zijn vierde in de hoofdstad. Dat was nadat zevenhonderd buurtbewoners hun handtekening onder een petitie van een lokale boekhandeleigenaar hadden gezet om hun behoefte aan een biologische winkel kenbaar te maken. Estafette-directeur Koos Bakker, die de locatie aanvankelijk niet zo zag zitten, ging om. Het gaat hierbij even niet om het biologische, maar om het principe: luisteren naar de burger en doen wat hij wil. En vooral erop vertrouwen dat het goed is. Niet makkelijk en er is veel moed voor nodig.

My farm
Het is natuurlijk niet voor het eerst dat ‘wisdom of crowds’ – een uitdrukking die werd gemunt door James Surowiecki in 2004 – gebruikt wordt als input voor feedback en ideeën bij het ontwikkelen van bedrijfsstrategieën.  My Farm (http://www.my-farm.org.uk/) gaat een stap verder. Ze laten ‘online farmers’ zonder specifieke agrarische ervaring, mee beslissen over het dagelijkse beleid. Ze hebben daarmee invloed op een drietal omschreven gebieden: wat er groeit, wat er leeft en hoe de interactie met de maatschappij is. Via informatie-uitwisseling, sociale netwerken, blogs en het stemmen wordt het besluitvormingsproces vormgegeven.

Romanticus of niet: wordt vervolgd! - Jan Peter van Doorn