Kunnen tablets, auto’s of elektriciteitscentrales om de hoek gemaakt worden? In hoeverre kan je de economie – productie en verkoop - lokaliseren of regionaliseren? Een vraag die steeds vaker terugkomt. Er is geen allesomvattend antwoord op. In ieder geval nog niet. We zien wel een aantal onderliggende behoeften. Ze liggen een beetje in het domein van de burger en de overheid. Zeg maar: de gewone mensen. Voor hen is ‘grotergrootst’ te groot geworden. Te ver weg. Te anoniem ook, ondanks alle verwoede pogingen om via de media toenadering te zoeken. En vooral: niet aaibaar.  

In een wereld die meer en meer one big city of a global village lijkt te worden, neemt de onderlinge afstand tussen mensen alleen maar toe. En wat zijn 500 vrienden op Facebook of 1000 volgers op Twitter nou meer dan een grote hoeveelheid pseudocontacten?

Het is niet raar dat onderzoek laat zien dat men grote belangstelling heeft voor streekproducten. Niet dat de kwaliteit of de duurzaamheid interessant is, de nabijheid spreekt vooral aan. In de behoefte aan dichtbij spelen emoties een grote rol. Maar ook de ratio laat zich niet onbetuigd. ‘Grotergrootst’ is oncontroleerbaar geworden. Totaal niet meer transparant en losgezongen van alle maatschappelijke waarden. De gewone consument twijfelt er zeer aan of ‘grotergrootst’ er nog wel voor hen is. Grotergrootst voelt dat uiteraard en doet verwoede pogingen met woorden deze ‘gap’ te dichten. Met people, planet, profit en andere sustainable living programs.

In de tachtiger jaren van de vorige eeuw verschenen er enkele boeken en artikelen met het thema Small is beautiful. Gek genoeg is het tegenovergestelde gebeurd. Bedrijven werden groter en groter, overheden groeiden. Allemaal met de gedachte dat schaalgrootte leidde tot meer kwaliteit en een hogere efficiëntie. Op dit moment ondervinden we de terugslag daarvan: in een banken-, een voedsel- en een milieucrisis. En staan we met onze handen in het haar. Niemand weet de oplossing. De voor de hand liggende tegenreactie is: Laten we klein worden. Maar kan dat nog?

Drie artikelen besteden daar deze weken aandacht aan. Zie de links hieronder.  Veel aandacht krijgt daarin de economische component. Met als leidraad Adam Smith die al in de 18e eeuw de markteconomie zoals we die nu nog steeds hanteren beschreef. Maar hij gaf daar ook gelijk de grenzen bij aan: een markt kan alleen floreren als hij overzichtelijk, evenwichtig, rechtvaardig en gecontroleerd blijft. Gesteld wordt dat grote markten als het ware vanzelf over de grenzen heen stuiteren. Maar de vraag is natuurlijk of dat aan de grote markten ligt of aan de mensen die er in werken. En zouden mensen die geloven in overzichtelijkheid, evenwichtigheid en rechtvaardigheid die grote markten niet op een prima manier kunnen laten werken? Zoals je ook de vraag kan stellen of kleinere regionale markten per definitie wel aan deze voorwaarden voldoen. Het bewijs daarvoor wordt niet echt geleverd en kan ook niet gehaald worden uit de tijd dat markten veel kleiner waren.

Het is zeker zo dat economy of scale andere dimensies heeft gekregen. Immense lopende banden kunnen best vervangen worden door kleinere productie-eenheden (distributed processing). Maar de voordelen van inkoopmacht, financieringstoegang, lobbymogelijkheden en global branding zijn nog steeds aanzienlijk.

Een belangrijk argument voor regionaal is dat producten niet meer over de wereld worden gesleept, maar ter plekke worden geconsumeerd. Voor onze eigen landbouweconomie zou dat betekenen dat de 60 miljard omzet naar zo’n 15 miljard teruggaat. Tenzij het natuurlijk de bedoeling is dat we ook met regionale productie de export op peil houden. Maar dat zal wel niet, afgezien van het feit of dat kán. (En dat zal ook wel niet.)

Natuurlijk is er een markt voor regionaal en wellicht dat de supermarkten van deze wereld die ook nog wel een keer zien. En er is een markt voor de herkomst. Boer Jansen, Bakker Kees. Daar zijn supermarkten minder blij mee, want zij willen de herkomst van alles zijn. Of althans, niet afhankelijk zijn van andere namen, die betekenis voor de consument hebben. Let wel: regionale producten zonder inhoud zijn net zo kansloos als die van de grote jongens.

Maar er is een veel grotere markt die gloort aan de horizon. Dat is de markt zoals door Adam Smith bedoeld is. Een markt die overzichtelijk, evenwichtig, rechtvaardig en gecontroleerd is. En bovenal begrijpbaar. De producten op deze markt hebben betekenis en ik weet zeker dat consumenten daar meer voor gaan betalen (als dat überhaupt nodig is). Wie die markt gaat betreden is nog volstrekt onduidelijk. De regionale aanbieder? De grotergrootst? Think global, act local werd al vele jaren geleden gezegd. Misschien nu dan? Of totaal nieuwe bedrijven die niet de last van het verleden meedragen? Ik ben benieuwd of we economie en menselijkheid samen op kunnen laten lopen. Sterker, ik ben zeer benieuwd. - Jan Peter van Doorn

(En mijn oprechte excuses voor de vele vragen deze week in het hoofdartikel.)

Voor ‘streek’ moet Nederland kennis importeren

Regionale economie kan wereldwijd

Regionale economie lost crises op